Iedereen kan ontwerpen met Feng Shui

Over de traditionele Chinese leer van stroming, plaatsing en oriëntatie.

2004 ir. Hajo Schilperoort, architect

Feng Shui (spreek uit: fong soe) betekent letterlijk Wind en Water. Het is de Chinese leer van het vinden van de plek. Hij vertolkt diepgewortelde opvattingen over stedenbouw, architectuur en interieur. Feng Shui gaat voor een groot deel over ruimtelijke harmonie en de stroming van de ‘levensenergie’ en ‘kosmische adem’ chi. Dat deel is intuïtief begrijpelijk en heeft ook in het westen zeggingskracht. Maar het deel dat zich beroept op de windstreken, bakua zonering en allerlei vormen van symboliek, is voor westerlingen ondoorgrondelijk en lijkt wel erg arbitrair. Niettemin zijn de regels kenbaar. Iedereen kan ontwerpen met Feng Shui, of je de logica van de regels nou snapt of niet. Dit artikel biedt een inleidend stappenplan voor hen die in China willen bouwen, maar eigenlijk helemaal niets weten over de belangrijkste architectuurtraditie van dat land.

Stap 1: locatie

De geschiktheid van de plek hangt af van een aantal zaken. Het is zeer gunstig als de bodem vruchtbaar is; niet te droog, niet te vochtig en met een rijkelijk samengestelde grond. Als ter plekke veel flora en fauna leeft, dan is dat een teken van positieve levensenergie. Bomen zijn in principe altijd goed, maar een heel woud kan verstikkend werken. Beter is een bosje zo hier en daar. Verder is het gunstig om tegen een heuvel aan te bouwen. Dat geeft ons beschutting in de rug. Glooiende heuvels zijn prettig, puntige bergpieken zijn agressief. Bij voorkeur zorgt een stroompje aan de voorzijde, in het dal, al kabbelend voor de aanvoer van verse chi. Bouw bij een meanderende stroom altijd in de binnenbocht. Let er verder op dat je de kop van een T-splitsing als locatie mijdt. Het is zeer ongunstig als een weg recht op je voordeur af koerst. Chi moet kabbelen, wervelen en rondvloeien, maar nooit als een speer je huis naderen! Een kronkelende oprit of een fontein kan hier overigens wel de broodnodige compensatie bieden. Een vijver is plezierig, maar hij moet wel levendig zijn en mag de tuin niet domineren.

Stap 2: oriëntatie

De bovenstaande criteria zijn bedoeld ter beoordeling van de geschiktheid van de plek (genius loci). Daarnaast bepalen het kompas en de horoscoop de meest gunstige kosmische oriëntatie. Het samenspel tussen die twee is nogal gecompliceerd, maar dezelfde aspecten van het leven zijn wel steeds in dezelfde windstreek te vinden. Wat is waar geplaatst of komt waar vandaan?

• Noord: carrière, communicatie
• Noordoost: stilstand, introspectie
• Oost: opwinding, gezondheid
• Zuidoost: beweging, voorspoed
• Zuid: fonkelend, reputatie
• Zuidwest: kalmte, verbondenheid
• West: vreugde, vriendschap
• Noordwest: stabiliteit, kracht

Daarnaast geloven veel Chinezen dat met de entree op het zuiden de voorspoed je vanzelf aan komt waaien. De noordenwind heeft daarentegen enkel nog ellende gebracht (woestijnzand uit Mongolië). Die heeft dus een beroerde reputatie en is daarom ongeschikt als oriëntatie. Verder: een uitbouw plaats je op het zuidoosten of noordwesten, maar liever niet op het noordoosten of zuidwesten. Het is om onduidelijke redenen ook af te raden ramen te richten op het westen.

Stap 3: architectuur

Nu er een gunstige locatie gekozen is met vitale energetische karakteristieken (sheng chi) en een strategische oriëntatie, kan begonnen worden met de plaatsing en opzet van het huis. Het is voordelig als het huis ongeveer in het midden van een kavel met een heel rustige geometrie staat. Een symmetrisch hoofdvolume met een vierkante plattegrond is favoriet. Het heeft een grote, overstekende kap die beschutting biedt, maar de plafonds zijn altijd horizontaal. Deuren openen naar binnen, de ramen naar buiten. Schuiframen zijn ongewenst. Open boekenplanken worden gezien als zwaarden die agressief de ruimte insteken. Zichtbare balken leiden tot een ongezond bedrukkende sfeer. En kolommen verstoren de balans. Als ze toch noodzakelijk zijn, dan liefst afgerond, tegen de muren en verborgen achter spiegels of een welgeplaatste plant. Algemeen geldt dat de chi vrijelijk door de woning moet kunnen stromen. Vandaar dat kleine hoekjes en benauwde gangetjes ongunstig zijn. Lange rechte lijnen zijn juist ongunstig omdat de chi dan te hard stroomt. Als de poort, de voordeur en de achterdeur op één lijn staan, dan schiet de chi door het huis heen als een speer! En dat terwijl het nou juist de bedoeling is dat de levensenergie en kosmische adem even vastgehouden wordt.

Stap 4: zonering

Bakua (‘lichaam van de draak’) is een octagon met acht zijden en een leeg centrum (Tai Chi), die ook wel door een matrix van 3x3 velden wordt gerepresenteerd. Elk veld is een zone die voor een bepaald aspect van het Chinese leven staat. De bakua matrix:

Deze matrix wordt op een zodanige wijze op een ruimte geprojecteerd, dat de basis (dus de rij kennis – carrière - vrienden) aan de zijde van de ingang van de kamer grenst. Het is niet echt nodig dat de meubels volgens dit stramien worden geplaatst. Wel is het van belang na te gaan of zich in een bepaald levensgebied geen slecht teken bevindt. Zo is het niet verstandig om de wastafel in de zone ‘rijkdom’ te plaatsen. Die spoelt het geld immers onverbiddelijk weer weg! Ook moet goed worden bekeken of een kamer door zijn afwijkende plattegrond (bijvoorbeeld een L-vorm) geen zone mist. Als dat zo is moet de ontbrekende zone met een spiegelwand of een externe lamp optisch en symbolisch worden gecompenseerd.

Stap 5: meubilering

Ook voor de meubilering geldt: laat de chi rijkelijk vloeien. Obstrueer hem niet, maar zorg er tevens voor dat hij niet linea recta weer vertrekt! Verder: plaats stoelen en krukken in even getallen, want het geluk komt paarsgewijs. Wanneer de rug naar de muur is geplaatst, heeft dat hetzelfde comfortabele effect als wanneer een huis zich tegen een berg aan vleit. Zorg er echter voor dat de bewoners nooit met de rug naar de deur van een vertrek toe zitten. Mocht dit niet vermeden kunnen worden, plaats dan een spiegel om het contact te herstellen. Een toilet is eigenlijk altijd problematisch. Zorg ervoor dat hij niet direct zichtbaar is. Het is beter als hij in een hoek achter een muurtje staat. De eerste indruk van een kamer is bepalend en zet de toon. Het bed dient zover mogelijk van de slaapkamerdeur te staan. Het voeteneinde mag niet naar de deur toe wijzen, want zo was in China de uitvaart georganiseerd. Vanuit het bed mag geen spiegel zichtbaar zijn, want dan komt de Chinees zichzelf in zijn dromen tegen.

Tot slot: troubleshooting

Als zich ondanks deze handleiding toch nog problemen voordoen op het vlak van het geluk en de vitaliteit, dan kunnen deze altijd worden opgelost. Want al woon je in een benauwde flat op een onzalige locatie, elke disbalans en elke verstoring kan worden gecompenseerd. De spiegel (de ultieme Chinese karakteristiek???) is al meerdere malen genoemd als een handig attribuut en een veelzijdige redder in nood. Hij suggereert ontbrekende bakua zones, herstelt zichtlijnen, laat kwalijke elementen visueel verdwijnen en weerkaatst kwade chi (si chi) die anders als een speer het huis zou hebben doorboord. Behalve spiegels kunnen ook veelbetekenende kleuren en materialen en mythologische schilderingen worden gebruikt. Planten, aquaria en elektrische apparaten bevorderen de levendigheid. En lichtbrekende regenboogkristallen dienen hetzelfde doel, nog aangevuld met door de wind bespeelde windorgels en licht bewegende objecten.

Bronnen
Feng Shui: harmonie in wonen en werken, door Lillian Too
Feng Shui: de Chinese kunst van het leven in harmonie met je omgeving, door Gerard Edde
Het Feng Shui Handboek, door Gunther Sator
Interior Design with Feng Shui, door Sarah Rossbach
Feng Shui for the Home, door Evelyn Lip